Adaptacje (porty)


Wstęp

Większość z was wie zapewne, że Linux jest jedynie jądrem, a przez długi czas działał tylko na komputerach z procesorami Intela z rodziny x86 począwszy od i386 w górę (pracuje się teraz nad przystosowaniem Linuksa do procesora 286 i wcześniejszych; więcej szczegółów znajdziesz na stronach projektu ELKS).

Od dłuższego czasu ograniczenie to przestało istnieć. Jądro Linux zostało przeniesione na dużą i wciąż rosnącą liczbę architektur. Idąc tym tropem zaadoptowaliśmy do nich również Debiana. Działanie to, najkrócej rzecz ujmując, zaczyna się od żmudnej pracy (dopóki nie doprowadzimy libc i dynamicznego konsolidatora do stanu użyteczności), po której następuje względnie rutynowy, acz długi okres, kiedy to staramy się skompilować dla nowej architektury wszystkie pakiety.

Debian jest systemem operacyjnym (OS), a nie tylko jądrem (tak właściwie jest czymś więcej niż systemem operacyjnym, gdyż zawiera tysiące aplikacji). Mówimy tak, ponieważ mamy niedawno wydane nielinuxowe adaptacje (porty), wymienione na dole strony.

Uwaga — ta strona jest jeszcze rozwijana. Nie wszystkie z adaptacji mają własne strony, a znaczna część z istniejących znajduje się na innych serwerach. Wciąż pracujemy nad zebraniem informacji o wszystkich projektach, by móc je odzwierciedlić na stronach Debiana.

Wydane adaptacje dla różnych architektur

Poniższe adaptacje są włączone do co najmniej jednego stabilnego wydania.

Intel x86 / IA-32 (i386)

Pierwsza z architektur, więc właściwie pierwowzór, a nie adaptacja. Pierwotne wersje Linuksa zostały stworzone dla procesora Intel 80386, stąd nazwa skrótowa. Debian działa na wszystkich procesorach IA-32 produkowanych przez Intela (włączając w to wszystkie procesory Pentium i ostatnio Core Duo w trybie 32-bitowym), AMD (K6, wszystkie Athlony i Athlony64 w trybie 32-bitowym), Cyrixa i innych producentów.
W miarę jak strony Debiana będą odchodziły od tradycyjnego intelo-centrycznego spojrzenia na Linuksa, będą tu przenoszone informacje właściwe tej architekturze.

Motorola 68k (m68k)

Po raz pierwszy wydana oficjalnie w Debianie 2.0. Ta adaptacja nie spełnia już kryteriów dopuszczenia do edycji dla Debiana 4.0, dlatego, nie została ona włączona do Etch. Adaptacja Debiana dla m68k działa na szerokiej gamie komputerów opartych o procesory z rodziny Motorola 68k — w szczególności stacjach roboczych Sun3 oraz komputerach osobistych Apple Macintosh, Atari i Amiga.

Sun SPARC (sparc)

Po raz pierwszy wydana oficjalnie w Debianie 2.1. Działa na komputerach z serii stacji roboczych Sun SPARCstation i części ich następców z rodziny sun4.

Alpha (alpha)

Po raz pierwszy wydana oficjalnie w Debianie 2.1. Jedna ze starszych i całkiem stabilnych adaptacji.

Motorola/IBM PowerPC (powerpc)

Po raz pierwszy wydana oficjalnie w Debianie 2.2. Działa na wielu z modeli Apple Macintosh PowerMac oraz na komputerach o architekturach CHRP i PReP (które są standardami otwartymi).

ARM (arm)

Po raz pierwszy wydana oficjalnie w Debianie 2.2. Ten port działa na różnego rodzaju wbudowanych układach, między innymi na NSLU2.

Procesory MIPS (mips i mipsel)

Po raz pierwszy wydana oficjalnie w Debianie 3.0. Debian jest adaptowany dla architektury MIPS, używane przez komputery SGI (debian-mips — MSB pierwszy = big-endian) oraz Digital DECstation (debian-mipsel — LSB pierwszy = little-endian).

HP PA-RISC (hppa)

Po raz pierwszy wydana oficjalnie w Debianie 3.0. To adaptacja dla architektury PA-RISC Hewletta-Packarda.

IA-64 (ia64)

Po raz pierwszy wydana oficjalnie w Debianie 3.0. To z kolei adaptacja dla pierwszej 64 bitowej architektury Intela. Zauważ, że nie powinno się jej mylić z ostatnimi rozszerzeniami 64 bitowymi dla procesorów Pentium 4 i Celeronów zwanymi EM64T. Dla tych procesorów sprawdź adaptację AMD64.

S/390 (s390)

Po raz pierwszy wydana oficjalnie w Debianie 3.0. Adaptacja Debiana dla serwerów IBM S/390.

AMD64 (amd64)

Po raz pierwszy oficjalnie wydana w wersji 4.0 Debiana. Adaptacja dla 64-bitowych procesorów AMD64. Celem jest wsparcie zarówno 32-bitowej, jak i 64-bitowej platformy tej architektury. Port ten obsługuje 64-bitowe procesory Opteron, Athlon i Sempron firmy AMD oraz procesory EM64T Intela: Pentium D oraz serie Xeon i Core2.

Adaptacje jeszcze nie wydane

Poniższe adaptacje nie znalazły się jeszcze w żadnej ze stabilnych wersji Debiana, ale w końcu zapewne się to stanie.

ppc64

Port na 64 bitową architekturę PPC64 wraz z całkowicie 64 bitowym środowiskiem użytkownika.

SuperH (sh)

Świeża adaptacja dla procesorów Hitachi SuperH.

armeb

Port na maszyny ARM big-endian, ze szczególnym uwzględnieniem Linksys NSLU2.

m32r

Port na 32 bitowe mikroprocesory RISC Renesas Technology.

Adaptacje dla jąder innych niż Linux

Debian GNU/Hurd (hurd-i386)

GNU Hurd to zupełnie nowy system operacyjny tworzony przez zespół GNU. Jest to właściwie ostatni element potrzebny do stworzenia sytemu operacyjnego opartego całkowicie o oprogramowanie GNU. Debian GNU/Hurd zamierza być właśnie takim (możliwe nawet, że pierwszym) systemem GNU. Obecny projekt jest oparty o architekturę i386, lecz niedługo należy spodziewać się kolejnych.

Debian GNU/NetBSD (netbsd-i386 i netbsd-alpha)

To adaptacja całego sytemu operacyjnego Debian (włącznie z apt, dpkg i programami użytkowymi GNU) dla jądra NetBSD. Obecnie na bardzo wstępnym poziomie, lecz ponieważ jądro NetBSD ma jakość produkcyjną, użyteczność Debiana GNU/NetBSD powinna gwałtownie wzrosnąć. Debian GNU/NetBSD dla Intela x86 jest jak na razie najbardziej rozwiniętą gałęzią, lecz rozpoczęto pracę nad udostępnieniem komputerów opartych o procesory Alpha.

Debian GNU/kFreeBSD (kfreebsd-gnu)

Jest to adaptacja systemu Debian GNU dla jądra FreeBSD. Jest to nadal niedojrzała adaptacja, aczkolwiek wiadomo, że niektórzy deweloperzy używają jej jako środowisko produkcyjne do codziennej pracy.

Inne projekty przystosowawcze

Choć w sensie ścisłym nie są to porty, ale coś wyglądającego jak port, umieszczamy to w tym miejscu.

Debian Beowulf

Beowulf pozwala zastąpić wielkie mega-komputery wykorzystywane przy niektórych pracach naukowych i matematycznych. Projekt ma na celu uruchomienie klastrów Beowulf na maszynach Debianowych i połączenie ludzi wymieszanych w prawdziwie bazarowy sposób.

ARM EABI

EABI jest nowym osadzonym (ang. embedded) ABI firmy ARM Ltd.. EABI właściwie rodziną kilku ABI i jedną z subABI jest GNU EABI na Linuksa.


Oświadczenie: Wiele z powyższych nazw komputerów i procesorów jest zarejestrowanymi znakami towarowymi ich wytwórców. Zostały one użyte bez ich zgody.